| تبليغات | X |
|
It is now intangible, diffuse and diffracted in the real
|
روزنامه نگاری آن لاین و مخاطبان سه گانه
مقدمه
این مقاله در صدد است تا کاستی هایِ جبریِ تولید روزنامه های چاپی را با توانایی های روزنامه نگاری آن لاین از زاویه خواسته های مخاطبان بررسی نماید. تمامی رسانه ها در طول تاریخ فرهنگی خود، به ترتیب دوره های نخبه گرایی، عمومیت گرایی و تخصصی را طی کرده اند. در بررسی دلایل این دگردیسی ها، وضعیت اجتماعی حاکم بر عملکرد رسانه ها، میزان دسترسی، رشد سواد آموزی و تغییرات تکنولوژیک به عنوان عاملِ گذر، معرفی می شوند. این موضوع محدودیتی را نیز برای رسانه ها ایجاد نموده است. به این معنی که پیوسته، اجباری در حذفِ بخشی از جمعیت مخاطب به نفعِ جمعیتِ گسترده تر داشته اند. رسانه ها می کوشند تا با ایجاد تنوع، این اجبار را کمرنگ تر نمایند، با این حال مسئله همچنان باقی است. در مورد روزنامه ها، اگر چه صفحات تخصصی پاسخی است به این مسئله، اما تحمیل هزینه ی کل برای دسترسی به متونِ تخصصی به عنوان جلوه ای از این اجبار، همچنان مانعی جدی در تولید و توزیع بر اساسِ اصول دسترسی بیشتر و بهره مندی بهتر است. فضایِ مجازی به طور بالقوه این اجبار را برای رسانه ها تا حد صفر کاهش داده است.
موانع موجود در گسترش مخاطبانِ روزنامه های چاپی
1 ـ تخصص گرایی : روزنامه های چاپی ناگزیرند از مجموع مخاطبین بالقوه گوناگون خود، برش مشخصی را هدف قرار دهند. بنابراین، با توجه به محدودیت ها و توانایی ها، روزنامه نهایتاً به گروه مشخصی از اعضایِ جامعه به عنوان مخاطب بسنده می کند. ممکن است دلیل چنینن گرایشی، حوزه های تخصصی علمی (اقتصادی، اجتماعی، سیاسی) یا گرایش های خاص فکری (گرایش سیاسی، جنسیتی، ورزشی، نژادی) و غیره باشد. در هر حال، حفظ روزنامه چاپی از "انگ" تقریباً ناممکن است. حتی اگر روزنامه تلاش نماید تا از انگ خودداری نماید، با این حال، با مشخص شدن حوزه مخاطب، چنین موضوعی رخ خواهد داد.
2 ـ توزیعِ نا هماهنگ مخاطب در برابرِ محدودیت های توزیع روزنامه چاپی : مخاطبانِ روزنامه های به اجبار تخصصی شده، توزیع جغرافیاییِ پراکنده ای دارند. یک روزنامه ناچار است، مخاطبان اندکِ خود در ناحیه ای جغرافیایی را به نفع مخاطبِ بیشتر ناحیه ای دیگر نادیده بگیرد. با در نظر گرفتنِ مجموعِ مخاطبینِ علاقه مندِ خارج از دسترس، این کاستی بهتر مشخص می شود. اما موانعِ بسیارِ توزیع این امکان را که بتوان به آنان دسترسی داشت، ناممکن ساخته است.
3 ـ محدودیتِ صفحات چاپی : روزنامه درصدد است تا پاسخِ طیف گسترده مخاطبان را بدهد. اما هزینه کاغذ و چاپ، وزن و اندازه روزنامه، توان مخاطب برایِ خریدِ تک شماره و غیره این گسترش را با محدودیت مواجه می سازد. روزنامه چاپی ناگزیر است حجم مطالب، تعداد صفحات و قیمت را در حدِ مناسبی حفظ نماید. این تلاش به معنایِ بسنده نمودن به مخاطبان کمتر است.
4 ـ موضوع زمان : دنیایِ متراکم شده از نظر زمان، مخاطب تخصصی را در جستجوی اطلاعاتِ لازم به چاره جویی وا می دارد. گذشته از زمانِ صرف شده در تایپ، صفحه بندی و چاپ، توزیعِ زمان مندِ روزنامه و بیش از آن، جستجویِ اطلاعاتِ تخصصی در بین صفحاتِ روزنامه ها نیز اهمیت بسیاری دارد. روزنامه های چاپی از تمهیدات جداسازی اطلاعات در صفحات تخصصی، جدا سازی خبر از گزارش و غیره، استفاده از تیتر و لید، استفاده می کنند تا این مشکل را مرتفع سازند. با این حال، زمان همچنان مانع اساسی در ایجاد رابطه مطلوب بین روزنامه و مخاطب حرفه ای است.
توانایی های بالقوه روزنامه نگاری آن لاین در جذب طیف گسترده تر مخاطبان
1 ـ امکان جذب مخاطبان تخصصی گسترده تر : حوزه های تخصصی گوناگون، توجه به گرایش های مختلفِ اجتماعی، جنسی، سیاسی و غیره، روزنامه نگاری آن لاین را در جذب طیف گسترده مخاطب تخصصی توانا می سازد. برای روزنامه نگاری آن لاین این امکان وجود دارد تا مطالب خود را در دسته بندی هایِ تخصصی بنا بر انتخابِ مخاطب، و تنها به سفارش او نمایش دهد. در اینجا صفحه بندی بر اساس اراده مخاطب انجام می شود. عدم وجود هر نوع رابطه بین مخاطبین، تنوعِ دسته بندی هایِ مطالب و بی شکلیِ گرایشِ روزنامه نگاری آن لاین، امکان "انگ" را بسیار محدود می نماید. در این شرایط، روزنامه با طور بالقوه این امکان را دارد تا مخاطبان بسیاری را جذب نماید.
2 ـ عدم وجود مسئله توزیع : یکی از مشخصه های بارز فضای مجازی بی مکانی است. این مشخصه، موجب می شود تا محدودیت های جغرافیایی ای که برای روزنامه چاپی وجود دارد، در روزنامه نگاری آن لاین مرتفع گردد. روزنامه نگاری آن لاین می تواند، به تک تک مخاطبین، بدون توجه به حوزه جغرافیایی آنها در جهان گسترده دسترسی داشته باشد. در این سیستم، هیچ یک از مخاطبین به نفعِ دیگران کنار گذاشته نمی شود.
3 ـ عدم محدودیت حجمی : در روزنامه نگاری اصولی ذاتی وجود دارد که توجه به آنها ضروری است. محدودیت حجم مطالب، تنها به دلیلِ فضامندیِ مطلب نیست. مخاطب بر اساسِ اهمیتِ زمان و حوصله در مطالعه، حجم معینی از متن را طلب می کند. اما روزنامه نگاری آن لاین با ارائه متن به صورت چند رسانه ای، می تواند مرزهای این محدودیت را بسیار گسترش دهد. همچنین، از این نظر که افزایش حجم مشکلاتی را در هزینه به وجود آورد یا روزنامه را مجبور به ترکِ مخاطب بیشتر نماید، در روزنامه نگاری آن لاین موضوعیت ندارند.
4 ـ هم زمانی : بین ارائه اطلاعات و دسترسی به آن در روزنامه نگاری آن لاین هم زمانی وجود دارد. روزنامه نگاری آن لاین، الزامی در قائل بودن به دوره های مشخص شبانه روزی در انتشارِ خبر و اطلاعات ندارد. در این شرایط، رقابتِ فشرده تری در مقایسه با روزنامه های چاپی در ارائه اخبار وجود دارد. واژه "خبر خورده شده" در فضای مجازی اهمیت بسیار بیشتری از روزنامه های چاپی دارد. رابطه بین صحت اطلاعات و سرعت انتشار، در این فضا مفهوم جدیدی می یابد. با این حال، روزنامه نگاری آن لاین این امکان را که بتوان اطلاعاتِ ارائه شده را تصحیح نمود یا تکذیب کرد ساده تر و سریعتر نموده است.
نتیجه
چنین نیست که توانایی های بالقوه روزنامه نگاری آن لاین نامحدود باشد. دلایل بسیاری وجود دارند که بسیاری از محدودیت های مترتب بر روزنامه نگاری چاپی در روزنامه نگاری آن لاین هم وجود دارند. تمامی اصولِ ذاتی روزنامه نگاری، محدودیت ها و بایدهایی را برای هر دو نوع روزنامه نگاری ایجاد می نمایند. از سوی دیگر، محدودیت های روزنامه چاپی هم با مدیریت دقیق تا حدود بسیاری قابل کاهش است. در مقایسه بین این دو، بایستی اینگونه فرض شود که محدوده الزامات روزنامه نگاری چاپی گسترده تر و بنابراین مرزهای محدودیتِ آن بسته تر از نوعِ آن لاین است.
رسانه آن لاین و از جمله روزنامه نگاری آن لاین، این توانایی را ایجاد نموده است که بر خلاف همتاهایِ واقعی خود، به هر سه نوع مخاطب نخبه، عام و متخصص بپردازند و با برآوردن خواسته های آنها، در جذب هماهنگ آنان توانمند باشند. این موضوعی است که در رسانه های آنالوگ ناممکن یا بسیار محدود بود.
با این حال، روزنامه نگاری آن لاین نیز محدودیت های خاصی را به وجود می آورد. عدم دسترسی به تکنولوژی، قانون همه و هیچی را ایجاد می نماید که عمده ترین محدودیتِ این نوع روزنامه نگاری است. برای کشورهای در حال توسعه، ممکن است روزنامه نگاری آن لاین سوگیری خاصی را بسته به طیفِ دسترس به شبکه اینترنت و کامپیوتر نشان دهد. این موضوع ممکن است در بطن خود اشاره به نوعی تخصص گرایی پنهان داشته باشد که در تحلیل ها بایستی به آن توجه نمود.
